José Rey-González, poeta pontevedrés da preguerra
Dúas pesetas
Catro versiños, esquirtos
por un poeta gallego,
podedes ler… si soltades
dúas pesetas do peto.
¿Tesmés, cicáis, que os versiños
sexan floxos?… ¡Non por certo!
¡Xuro n’hai bardo que os faga
coma iles no mundo enteiro!
Xa que non hai quen os gabe,
heinos de louar eu mesmo:
os versos son non plus ultra,
pro sin cartiños… ¡n’hai versos!…
Así rezaba a contraportada do libro que vos vou presentar. “Frangullas” o primeiro dos catro tomos dunha serie chamada “Rimas da Terra” (os outros son “Lira Gallega y Frores Murchas”, “Fume que foxe y A Musa da Terra” e “Latexos”). Este libro chegou a min no Nadal do ano 2007, un agasallo do bo amigo Julio Vigil. Obra do poeta pontevedrés José Rey-González, este libro chamoume moito a atención. En primeiro lugar por ser esta un volume orixinal (é a terceira edición, que está data do 1928) e por ser dun poeta do que nunca oíra falar. Así compráceme saber que me acho ante unha obra quizais descoñecida e da que nin sequera sei se chegou aos nosos días, se quedan moitos volumes dela ou se o nome do seu autor non quedou perdido na encrucillada da Historia. Os poemas lembran o estilo de Cantares gallegos polo seu corte popular aínda que son bastante diferentes no que á ortografía se refire. E esta unha obra na que se poden apreciar claramente as características principais dese galego de preguerra falto dunha norma ortográfica: popularismos, dialectalismos, castelanismos, arcaísmos, complicado uso de guións, apóstrofos, diéreses… En canto aos temas predominan os poemas no que se fala do sentido da vida, do paso do tempos, da morte, pasando por outros de carácter amoroso ou popular. Aí vos vai unha escolma de dita obra, “Frangullas” de José Rey-González.
POLVO E FUME
Todo é polvo, todo é fume,
polvo e fume evos a vida:
ven o vento, sopra un pouco
e… ¡fuxe todo en siguida!
COPRAS
N’hai língoa com’a gallega:
¡ela é tan tenra, tando doce,
que paresce língoa d’ánxeles,
mais ben que fala dos homes!
Non quixera que os meus ollos
visen mais chau que Galicia,
nin ouísen meus ouídos
outra língoa que ista língoa.
[…]
¡SOYA!
¡Dios mío, que solos
se quedan los muertos!
Gustavo A. Bécquer
Sacaron da cás
a Pepiña a Pomba;
levárona ô adro;
pousárona â porta
da Igrexa; cantáronlle
dimpois catro cousas,
e d’auga bendita
bañárona toda!
Logo colocárona
na xa aberta foxa,
botáronlle terra,,
curbíronlle a lousa,
y-à casa volvéndose…
¡deixárona soya!!
AMOR
A estrela que no ceo
reloce e parpadexa
nas cobizadas noites
de fúlxido lüar;
a estrela que no ceo aluma pracenteira,
¿por quén d’ amores s’ encende?
¿por quén sospirará?…
O átimo invisibre
que pol-o espazo xira
bicado por brisiñas
de brando aletexar;
o átimo lixeiro
que pol-os aires vaga,
¿por quén d’ amores palpexa?
¿por quén sospirará?…
O páxaro que tece
na escura selva o niño,
y-o páxaro que voa
piando sin calar;
o páxaro que tece
na escura selva o niño,
y-o que voando pía,
¿por quén sospirarán?…
A nuble que no ceo
revólvese fureosa
ferida pol-o empuxe
do louco vendaval;
a nuble que mil bágoas
esparxe nas rosiñas,
¿por quén d’ amores chora?
¿por quén sospirará?…
A onda que se rompe
na s pedras altaneira,
y-a ola que as areas
da praya ven bicar;
a foribunda onda
y-a ola gasalleira,
¿por quén d’ amore solouzan?
¿por quén sospirarán?…
A fror que o seo virxe
ao sol nacente ofrece,
a fror qu’ o doce cefro
bicando ledo vai,
a fror a quen coroa
de pelras o recío,
¿por quén d’ amores morre?
¿por quén sospirará?…
O bardo que se doe
das coitas d’ iste mundo
y-a soilas co’os seus sonos
s’encerra a meditar,
o bardo dilicado
de curazón anxéleco,
¿a quén d’ amores canta?
¿por quén sospirará?…
QUIXERA…
Quixera ser anduriña
para voar a onde ti estás,
e dicirche que che quero,
e pousarme na tua mau,
e fabrical-o meu niño
preto do niniño teu,
e poñél-o bico tenro
n’ises teus beizos de mel,
e morrer cando ti morras,
nena do meu curazón,
e que na mesma coviña
nos enterrasen aos dous!